Sakarya Eczacı Odası Başkanı Alper Alpay, son dönemde artan antidepresan kullanımının 20-30 yaş arasında artışa geçtiğini ve vitamin ilaçların satışlarında mutlaka eczanelere danışılmasını istedi.
TV264’te yayınlanan ‘Muhabir Masası’ programının canlı yayın konuğu olan Sakarya Eczacı Odası Başkanı Alper Alpay, antidepresan kullanımının nedenleri, vitamin ilaçlarındaki sahtecilik konularında uyarılardı bulundu.
Son yıllarda vatandaş en çok hangi ilaçlara ilgi gösteriyor?
“Antidepresan ilaçlara olan ilginin arttığını söyleyebilirim. Kendi eczane tecrübeme dayanarak özellikle orta yaş ve üzeri bireylerde kullanımın yaygın olduğunu gözlemliyoruz. Ancak bu artışı sadece Türkiye özelinde düşünmemek lazım; bu durum küresel bir eğilim. Artık dünya eskisi gibi değil. Yakın geçmişte “birileri mutlaka bir şey yapar” dediğimiz pek çok konuda bugün kimsenin bir şey yapmadığını görüyoruz. İnsanlar hem dünyadaki hem de çevresindeki gelişmelerden ciddi şekilde etkileniyor.”
Toplumsal bir travma yaşandığını söyleyebilir miyiz?
“Bu şekilde yorumlanabilir. 14 yıllık eczacılık deneyimime baktığımda, eskiden özellikle 20–30 yaş arası bireylerde antidepresan kullanımı daha düşüktü. Ancak bugün bu grubun talebinde ciddi bir artış var. Net bir bilimsel veri sunamam ama gözlem olarak söyleyebilirim ki genç nüfusta da kullanım belirgin şekilde yükseldi.”
Gençlerin antidepresan talebinin artmasını neye bağlıyorsunuz?
“Gelecek kaygısı ve çaresizlik hissi önemli etkenler. İnsanlara biraz nefes alacak alan, ekonomik ve sosyal anlamda rahatlama sağlanabilirse bu ihtiyacın azalacağını düşünüyorum. Ancak mevcut koşullar değişmez ve yük artmaya devam ederse, bu tabloyu görmezden gelmek gerçekçi olmaz. Ütopik beklentilerle hareket edemeyiz. Tamamen karamsar bir tablo çizmek de doğru değil ama hem dünyada hem Türkiye’de genel gidişatın uzun süredir aşağı yönlü olduğunu söyleyebilirim.”
Antidepresanların yanı sıra vitamin ve takviye kullanımında da artış var. Bu konuda neler söylersiniz?
“Evet, vitamin ve gıda takviyelerine olan ilgi de ciddi şekilde arttı. Artık ortaokul ve lise çağındaki çocukların bile düzenli takviye kullandığını görüyoruz. Eskiden böyle değildi. Biz çocukken doğal ortamda büyüdük, bağışıklığımız daha güçlüydü. Bugün ise aileler çocuklarına mutlaka vitamin desteği sağlıyor. Bu ürünlerin kullanımında genel olarak bir sakınca yok. Ortalama yaşam süresinin artması da bunun bir göstergesi olabilir. Eskiden yaşam süresi daha düşüktü, bugün daha uzun ve sağlıklı bir yaşam hedefleniyor. “Longevity” dediğimiz uzun ve sağlıklı yaşam kavramı bu noktada önem kazanıyor.”
Vitamin ve takviyeler gerçekten gerekli mi?
“Bazı maddeler vücut tarafından üretilemez ve dışarıdan alınması gerekir. Bugün bu konuda daha bilinçliyiz. Bu takviyeler bağışıklık sistemini destekleyebilir, hücre yenilenmesine katkı sağlayabilir. Ancak burada önemli olan doğru ürün ve doğru kullanım.”
Takviye ürünlerde dikkat edilmesi gereken noktalar neler?
“En önemli konu güvenilirlik. Sosyal medyada yapılan reklamlara temkinli yaklaşılmalı. Ne yazık ki piyasada içeriği belirtilenden farklı olan veya sahte ürünler bulunabiliyor. Üstelik bu ürünler çoğu zaman çok yüksek fiyatlara satılıyor. İnternetten alınan ürünlerde risk daha yüksek. Aynı ürünün eczanede daha uygun fiyatlı olmasına rağmen, insanlar internetten çok daha pahalıya alabiliyor. Bunun nedeni çoğu zaman güvenilir olmayan satışlar ve yanıltıcı pazarlama yöntemleri.”
Vatandaşlara bu konuda ne önerirsiniz?
“Sağlık söz konusu olduğunda mutlaka uzmanlara danışılmalı. Eczaneler, doktorlar ve aile hekimleri bu konuda en doğru adreslerdir. Özellikle internetten alınan ürünlerde sahtecilik riski çok yüksek. Bu nedenle bilinçli hareket etmek ve güvenilir kaynaklardan alışveriş yapmak büyük önem taşıyor.”
Takviye ürünlerde fiyat etiketi olmaması vatandaşın kafasını karıştırıyor. Bu konuda ne söylemek istersiniz?
“Ürünlerin üzerinde fiyat etiketi bulunma zorunluluğu yok. Çünkü bu ürünler belirli bakanlıkların denetimi altında. Gıda takviyeleri Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından denetleniyor, kozmetik ürünler de benzer şekilde kontrol ediliyor. Eczanelerde ise bu ürünlerin fiyatlarını takip ettiğimiz sistemler var. Yani fiyatlar aslında bellidir. Bazı eczaneler alış koşullarına göre biraz daha uygun fiyat sunabilir. Örneğin bayi olan bir eczane ürünü daha uygun temin edip bunu tüketiciye yansıtabilir. Ancak genel olarak her ürünün bir perakende satış fiyatı vardır ve bu keyfi değildir.”
Takviye gıdalar deyince sadece vitaminler değil, sporcuların kullandığı ürünler de var. Protein tozu, kreatin gibi ürünler hakkında ne düşünüyorsunuz?
“Eğer kişi profesyonel olarak spor yapıyorsa bu tür takviyelerin faydası olabilir. Çünkü vücudun ihtiyaç duyduğu bazı besin öğelerini sadece normal beslenmeyle karşılamak zor olabilir. Örneğin sürekli “çok fazla yemek yiyerek” bu ihtiyacı karşılamak hem zor hem de pratik değildir. Protein tozları genellikle peynir altı suyundan elde edilen protein kaynaklarıdır ve doğru kullanıldığında sporcular için destekleyici olabilir. Aynı şekilde kreatin ve benzeri takviyeler de belirli koşullarda fayda sağlayabilir. Ancak burada önemli bir ayrım var: Spor yapmayan birinin bu ürünleri kullanmasına gerek yoktur. ‘Ekstra fayda sağlar’ düşüncesiyle bilinçsiz kullanım doğru değil. Çünkü bu ürünler de vücutta özellikle karaciğer üzerinden metabolize edilir. Gereksiz kullanım uzun vadede yük oluşturabilir. Genel olarak ihtiyaç yoksa kullanılmamalı. Takviyeler, adı üzerinde “takviye”dir. Yani bir eksikliği tamamlamak için vardır. Eğer böyle bir ihtiyaç yoksa kullanmanın anlamı da yoktur. Asıl riskli olanlar anabolik steroidlerdir. Maalesef bazı sporcular kas gelişimini hızlandırmak için bu tür ürünlere yöneliyor. Testosteron türevleri veya büyüme hormonları gibi maddeler bilinçsiz şekilde kullanılabiliyor. Bu durum ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Özellikle kalp ritim bozuklukları, ani kalp krizleri gibi riskler söz konusu. Geçmişte spor salonlarında bu tür vakalara daha sık rastlandığını gördük. Steroidler genellikle enjeksiyon yoluyla alınır ve kesinlikle kontrolsüz kullanılmaması gerekir. Bu noktada en büyük problem, bilinçsiz ve amacı dışında kullanım.”
Vatandaş bu konuda nasıl bir yaklaşım benimsemeli?
“Şunu net söylemek lazım: Spor yapıyorsanız ve gerçekten ihtiyacınız varsa, uzman kontrolünde takviye kullanabilirsiniz. Spor yapmıyorsanız bu ürünlere yönelmenize gerek yok. Steroid gibi riskli ürünlerden kesinlikle uzak durulmalı. Sağlık söz konusu olduğunda kulaktan dolma bilgilerle hareket etmek yerine mutlaka uzman görüşü alınmalı.”
